Х ва Ҳ: қайси бирини ёзиш керак?
Х ва ҳ ни адаштириш осон: оғзаки нутқда улар кўпинча ўхшаш эшитилади. Ёзувда эса фарқи бор, баъзан сўзнинг маъноси ҳам шунга боғлиқ.
Икки хил товуш
- Х тилнинг орқа қисмида, чуқурроқ ҳосил бўлади: хабар, хўроз, бахт, ахборот, мих.
- Ҳ бўғизда ҳосил бўлади, енгил нафасга ўхшайди: ҳосил, ҳамма, баҳор, ислоҳ, никоҳ.
Иккаласи битта сўзда ҳам учрайди: хоҳиш.
Ҳарф ўзгарса, маъно ўзгаради
| Х билан | Ҳ билан |
|---|---|
| шох (дарахт шохи) | шоҳ (подшоҳ) |
| хол (теридаги хол) | ҳол (аҳвол) |
| хам (эгилган) | ҳам (яна, шунингдек) |
| хуш (ёқимли) | ҳуш (эс-ҳуш) |
Қандай эслаб қолиш мумкин
- Сўзни секин ва аниқ айтинг. Товуш томоқ тубида қирилиб чиқса, х ёзилади. Нафас каби енгил чиқса, ҳ ёзилади.
- Иккилансангиз, имло луғатига қаранг. Кўп ишлатиладиган сўзларни бир марта тўғри ёдлаб олиш кифоя.
Кўп ишлатиладиган сўзлар
- Х билан: хато, хат, халқ, хона, хурсанд, хизмат, тарих, шахс.
- Ҳ билан: ҳар, ҳозир, ҳафта, ҳаво, ҳаёт, шаҳар, раҳмат, меҳнат.
Манба: Ўзбек тилининг асосий имло қоидалари, 29- ва 30-бандлар.